{"tr":"
u00a0
rnSu00fclu00fck tedavisi, geleneksel tu0131pta yu00fczyu0131llardu0131r farklu0131 hastalu0131klaru0131n tedavisinde kullanu0131lmaktadu0131r. Su00fclu00fckle tedavi anlamu0131na gelen hirudoterapi yu00f6nteminin bilinen en eski tarihi 1.500u2019lu00fc yu0131llarda Mu0131su0131r uygarlu0131u011fu0131nda bulunan duvar resimlerinde gu00f6ru00fclu00fcr.
rnO du00f6nemlerin dou011fal tedavi yu00f6ntemi olarak kullanu0131lan su00fclu00fck tedavisi, kan almada en dou011fru yu00f6ntem olarak hastalarda kullanu0131lmu0131u015ftu0131r. Su00fclu00fck tedavisine dair ilk yazu0131lu0131 kaynaklar ise M.u00d6. 600u2019lu00fc yu0131llardau00a0
rnHindistanu2019da bulunur. Benzer yazu0131lu0131 kaynaklar M.u00d6. 15. yu00fczyu0131lda Babilu2019de de gu00f6ru00fclmektedir.
rnRomalu0131 filozof Galen, insan vu00fccudunun dengeli u00e7alu0131u015fmasu0131 iu00e7in su00fclu00fck tedavisini kullanmu0131u015ftu0131r. Eski uygarlu0131klardan Mezopotamyalu0131lar, Yunanlu0131lar, Maya ve Azteku2019lerin de su00fclu00fck tedavisi kullandu0131u011fu0131 bilinmektedir. Daha yaku0131n tarihe gelecek olursak 1800u2019lu00fc yu0131llarda Fransu0131zlar, hastanelerinde su00fclu00fck tedavisini uygulayan u00fclkelerin arasu0131ndadu0131r.
rnAlmanya, u0130sviu00e7re, Rusya, u0130ngiltere, Hollanda, Kanada ve Amerika Birleu015fik Devletleri (ABD) gibi biru00e7ok u00fclkedeki klinik ve hastanelerde tu0131bbi tedaviye destek amau00e7lu0131 yaygu0131n olarak kullanu0131lmaktadu0131r. ABD, Almanya, Fransa ve Rusya gibi u00fclkelerde su00fclu00fck u00fcretim u00e7iftlikleri kurulmuu015f. Bu sayede neslinin tu00fckenmesinin de u00f6nu00fcne geu00e7ilmiu015ftir.
rn1884u2019te Haycraft tarafu0131ndan su00fclu00fckten bulunan tu00fcku00fcru00fck salgu0131su0131nda, kanu0131n pu0131htu0131lau015fmasu0131nu0131n u00f6nleyen bir maddenin keu015ffedilmiu015f ve bu keu015fif su00fclu00fck tedavisinde devrim niteliu011fi tau015fu0131maktadu0131r. Daha sonralaru0131 bulunan bu maddeye hirudin adu0131 verilir ve tu0131bbi su00fclu00fck tedavisi plastik cerrahi alanu0131nda kullanu0131lmaya bau015flanu0131r. u00d6zellikle kopan uzvun yerine dikilmesinde ve flep cerrahisinde kullanu0131larak modern tu0131bbu0131n yanu0131nda destekleyici tedavi olarak su00fclu00fck tedavisi yerini almu0131u015ftu0131r.
rnBu u00f6nemli geliu015fmenin ardu0131ndan su00fclu00fck tedavisiyle ulau015fu0131lan bau015faru0131laru0131n sayu0131su0131 arttu0131u011fu0131 gu00f6ru00fclmu00fcu015ftu00fcr ve 2004 yu0131lu0131yla birlikte ABD u0130lau00e7 ve Gu0131da Dairesi (Food and Drug Authority of USAu2010FDA) su00fclu00fcklerin u00fclke iu00e7erisinde satu0131u015fu0131na izin vermiu015f ve genel amau00e7lar, plastik cerrahi ve mikro cerrahide kullanu0131mu0131na onay vermiu015ftir.
rnSu00fclu00fckler pis kan ve u00f6lu00fc deriyle beslenen biru00e7ok hastalu0131kta yararu0131 gu00f6ru00fclmu00fcu015f u015fifa sebebi hayvanlardu0131r. u00dcstelik su00fclu00fckler antik u00e7au011flardan beri tu0131pta ve tedavilerde yer alu0131yor.u00a0
rnu201cHayvanlaru0131n doktoruu201d olarak veya Anadoluu2019da u201ckara hekimu201d ve yine Tatar Tu00fcrklerinde u201cdualu0131 hayvanu201d gibi isimlerle anu0131lan tu0131bbi su00fclu00fck, eski u0130ngilizceu2019deki u201cleaceu201d, yani u201ctabipu201d kelimesinden de tu00fcretilerek Hirudoterapi veya Leech Therapy olarak batu0131 literatu00fcru00fcnde yerini almu0131u015f ve son 50 yu0131lda pek u00e7ok arau015ftu0131rmaya konu edilmiu015ftir.
rnu200bAlman Sau011flu0131k Kanunuu2019nun 2. ve 4. maddelerine gu00f6re tu0131bbi su00fclu00fck u201chazu0131r bir ilau00e7u201d olarak kabul edilmiu015f olup, pek u00e7ok hastalu0131u011fu0131n tedavisinde mucizevi sonuu00e7lar veren bir sau011flu0131k enstru00fcmanu0131 olarak aktif bir u015fekilde kullanu0131lmaktadu0131r.
rnHadis-i u015ferifte u015fifa kaynau011fu0131 olarak gu00f6sterilen ve batu0131 literatu00fcru00fcnde de yerini alan su00fclu00fckle tedavi (hirudoterapi), bir u00e7ok hastalu0131u011fu0131n tedavisinde mucizevi sonuu00e7lar veriyor. Varisten diyabetik yaralara, yu00fcz felcine kadar bir u00e7ok hastalu0131k iu00e7in faydalu0131du0131rlar.
rnYu00fczyu0131llar boyu biru00e7ok medeniyete ev sahipliu011fi yapmu0131u015f olan kadim topraklaru0131n olduu011fu Anadolu, farklu0131 ku00fcltu00fcrlerin beu015fiu011fi olmuu015ftur. Hirudoterapi yu00f6ntemi diu011fer ismiyle tu0131bbi su00fclu00fck tedavisi de farklu0131 ku00fcltu00fcrlerin hastalu0131klaru0131nda kullandu0131u011fu0131 geleneksel yu00f6ntemlerden birisi olmuu015ftur. Su00fclu00fck tedavisi ilk kez Anadoluu2019nun bilinen eski uygarlu0131klaru0131ndan birisi olan u0130yonyau2019da, M.u00d6. 200u2019lu00fc yu0131llarda bugu00fcn u0130zmiru2019de bulunan Kolofonu2019da yau015fayan Nicader tarafu0131ndan kullanu0131lmu0131u015ftu0131r.
rn11. yu00fczyu0131la gelindiu011finde u0130bn-i Sinau2019nu0131n yazdu0131u011fu0131 El Kanun Fiu2019t-Tu0131bb eserinde biru00e7ok hastalu0131u011fu0131n tedavisinde su00fclu00fcu011fu00fcn kullanu0131lacau011fu0131nu0131 ve uygulama yu00f6ntemleriyle ilgili u00f6nemli bilgiler paylau015fmu0131u015ftu0131r. u0130bn-i Sinau2019nu0131n yazmu0131u015f olduu011fu bu eser uzun zaman Avrupau2019nu0131n biru00e7ok u00fcniversitesinde ders kitabu0131 olarak okutulmuu015ftur.
rn12. yu00fczyu0131lda Anadoluu2019nun yetiu015ftirdiu011fi u00fcnlu00fc Tu00fcrk cerrah Sabuncuou011flu u015eerafettin, fasd, hacamat gibi geleneksel tu0131bbu0131n yanu0131nda su00fclu00fck tedavisini de kullanmu0131u015f. Hepsini kapsayan Cerrahiyye-i u0130laniyye isim eseriyle du00fcnya cerrahine gu00fczel bir eser kazanmu0131u015ftu0131r.
rnTu0131bbi su00fclu00fck uygulamasu0131 gu00fcnu00fcmu00fczde hala geleneksel bir iyileu015ftirme yu00f6ntemi olarak kullanu0131lmaya devam etmektedir. u00dclkemizde Sau011flu0131k Hizmetleri Genel Mu00fcdu00fcrlu00fcu011fu00fcu2019nce 27 Ekim 2014 tarihli ve 29158 sayu0131lu0131 Resmu00ee Gazetede u201cGeleneksel ve Tamamlayu0131cu0131 Tu0131p Uygulamalaru0131 Yu00f6netmeliu011fiu201d yayu0131mlanarak yu00fcru00fcrlu00fcu011fe girmiu015f ve bu yu00f6netmelikle su00fclu00fck tedavisi ilgili du00fczenlemeler de yer almaktadu0131r. (Geleneksel, Tamamlayu0131cu0131 Tu0131p Uygulamalaru0131 Yu00f6netmeliu011fi, 2014)
rnSu00dcLu00dcu011eu00dcN SALGILADIu011eI ENZu0130MLERDEN BAZILARI
rnAyru0131ca u201cNu00f6rotrofiku201d etkiyle sinir hu00fccreleri ve liflerinin tamir edilmesini hu0131zlandu0131ru0131r.
rnTu0131bbi Su00fclu00fcu011fu00fcn gu00fcu00e7lu00fc antioksidan etkisi nedeniyle Koruyucu (Preventif) Tu0131pta da kullanu0131mu0131ndan bahsetmek gerekir. Yu0131lda bir defa yapu0131lan Su00fclu00fck Tedavisi, o yu0131l iu00e7inde enfeksiyonlar bau015fta olmak u00fczere biru00e7ok hastalu0131u011fa karu015fu0131 koruyucu etki gu00f6stermektedir.
rnMikro cerrahide ve plastik cerrahide kullanu0131mu0131 yaygu0131nlau015fan bu hayvanlar u00f6zellikle mikro cerrahi uzmanlaru0131nca u201cmaden u201c olarak tasvir edilirler.
rnTu0131bbi Su00fclu00fcu011fu00fcn Salyasu0131 u015fu maddeleri iu00e7erir ;
u2022 Hirudin
u2022 Destabilase
u2022 Hirustasin
u2022 Bdellins
u2022 Hyaluronidase
u2022 Tryptase inhibitor
u2022 Eglins
u2022 Factor Xa inhibitor
u2022 Complement inhibitors
u2022 Carboxypeptidase A inhibitors
u2022 Histaminelike substances
u2022 Acetylcholine
u2022 Anesthetics subsctance
Ayru0131ca su00fclu00fcu011fu00fcn salyasu0131 bakterilere karu015fu0131 koyucu antibakteriyel u00f6zelliu011fe sahiptir. Hirudoterapi, bir u00e7ok hastalu0131u011fu0131n tedavisinde etkili olduu011fu kanu0131tlanmu0131u015ftu0131r.
Hirudoterapiu2019 nin 5-10 seans arasu0131nda 5-12 arasu0131 su00fclu00fck tedavisi uygulandu0131u011fu0131 ve iyi sonuu00e7lar alu0131ndu0131u011fu0131 klinik bilgilerle kaydedilmiu015ftir.
Duu0308nya u00fczerinde yer alan farklu0131 u00fclkelerde kullanu0131lan su00fclu00fck tedavisinin Kullanu0131ldu0131u011fu0131 rahatsu0131zlu0131klar au015fau011fu0131da yer almaktadu0131r.
rnu200bVe Diu011ferleri
rnu200bTu0131bbi Su00fclu00fcu011fu00fcn insan organizmasu0131ndaki temel etkileri;
rnVe Dahasu0131u2026
rnSu00fclu00fck tedavisinin u00e7ok bau015faru0131lu0131 olduu011fu sayu0131su0131z hastalu0131k vardu0131r. Bunlaru0131n bir ku0131smu0131nu0131 bau015flu0131klar halinde su0131ralayalu0131m:
rnSu00fclu00fckler, 15 binden fazla u00fcyesi olan kan emerek beslenen halkalu0131 solucan grubundan, helmintlerin Annelida u015fubesinin Hirudinea su0131nu0131fu0131nda yer almaktadu0131r. Bu su0131nu0131fta deniz, tatlu0131 su ve karasal su00fclu00fckler bulunmaktadu0131r. Tu0131bbi uygulamalarda en su0131k kullanu0131lan su00fclu00fckler Hirudo Mecidinalis ve Hirudo Verbanau2019du0131r.
rnBoylaru0131 20 cmu2019e kadar ulau015fmaktadu0131r. Su00fclu00fcklerin au011fu0131zlaru0131nu0131n etrafu0131ndan bulunan vantuz ve 100u2019den fazla diu015fi olan u00e7enesi sayesinde kanu0131 iyi bir u015fekilde emmektedir. Su00fclu00fcu011fu00fcn diu015fleri arasu0131nda salyanu0131n salgu0131landu0131u011fu0131 ku00fcu00e7u00fck au011fu0131zlar vardu0131r. Salgu0131lanan salyanu0131n iu00e7inde bulunan anestezik, histamin benzeri maddeler tedavi edici etkiye sahiptir. Su00fclu00fck tedavisinde genellikle 5 ila 12 adet arasu0131 tu0131bbi su00fclu00fck kullanu0131lmaktadu0131r.
rnSu00fclu00fck, au011fu0131rlu0131u011fu0131nu0131n 10 katu0131na kadar kan emebilir. Emdiu011fi kan miktaru0131 5-15 ml arasu0131nda deu011fiu015fkenlik gu00f6sterir. Su00fclu00fcu011fu00fcn u0131su0131rdu0131u011fu0131 yer u201cYu201d u015feklinde olur ve 2-24 saat arasu0131 kan su0131zu0131ntu0131su0131 devam edebilir. Su00fclu00fcu011fu00fcn tedavisi, emdiu011fi kan miktaru0131yla deu011fil u0131su0131rdu0131ktan sonra devam eden kan miktaru0131yla ilgili olabilir.
rnHasta su00fclu00fck tedavisine gelmeden u00f6nce cildinde kimyasal uygulama (cilt kremi, makyaj malzemesi ve kolonya vb) olmamalu0131 ve parfu00fcm kullanmamalu0131du0131r. Cildin temiz olmasu0131 gerekir. Tu0131bbi su00fclu00fck tedavisine bau015flamadan u00f6nce hastanu0131n korkularu0131yla ilgili ayru0131ntu0131lu0131 bir gu00f6ru00fcu015fme yapu0131lmasu0131 gerekir. Hastanu0131n sorularu0131na au00e7u0131k ve net bilgiler verilerek hastada oluu015facak anksiyete du00fczeyi azaltu0131lmu0131u015f olunur. Hastaya su00fclu00fck tedavisi hakku0131nda bilgi veren bir onam formu verilir ve hastanu0131n formu okuyup imzalayarak tedaviye onay vermesi istenir. Su00fclu00fck tedavisine onay veren hastadan daha sonra tedaviye uygun olup olmadu0131u011fu0131na dair testler yapu0131lmalu0131du0131r. Testlerin sonuu00e7laru0131nu0131n temiz u00e7u0131kmasu0131yla birlikte su00fclu00fck tedavisine bau015flanu0131r.
rnHirudoterapi yu00f6ntemi yani su00fclu00fck tedavisi uygulamasu0131nda steril kou015fullar sau011flanmalu0131du0131r. Su00fclu00fck uygulanacak bu00f6lge, u0131lu0131k su ve pamuk ile iyice temizlenmelidir. Su00fclu00fcu011fu00fcn temiz alana yapu0131u015fmasu0131 iu00e7in temiz alanu0131n u00e7evresi spanu00e7larla kapatu0131lu0131r. Su00fclu00fcu011fu00fcn yapu0131u015fmasu0131nu0131 istenilen alan belirlendikten sonra su00fclu00fck bulunduu011fu kaptan forseps yardu0131mu0131yla u00e7u0131kartu0131lu0131p bu00f6lgeye konulur. Tedavi esnasu0131nda hastaya 5 ila 12 tu0131bbi su00fclu00fck uygulanu0131r.
rnSu00fclu00fck tedavisi 20 ila 60 dakika arasu0131 su00fcrmektedir. Su00fclu00fck yapu0131u015ftu0131ru0131ldu0131u011fu0131 yerden 60 dakika geu00e7mesine rau011fmen ayru0131lmaz ise sirke veya salin solisyonu ile ayru0131lmasu0131 sau011flanu0131r. Tu0131bbi su00fclu00fcu011fu00fc yapu0131u015ftu0131u011fu0131 bu00f6lgeden u00e7ekerek u00e7u0131kartu0131lmamasu0131 gerekir. Aksi takdirde su00fclu00fck direnu00e7 gu00f6stererek yapu0131u015ftu0131u011fu0131 alanda kalu0131r ve alanda enfeksiyon oluu015fmasu0131na yol au00e7abilir. Su00fclu00fckten salu0131nan biyoaktif maddeler sayesinde u0131su0131ru0131lan bu00f6lgede su0131zu0131ntu0131 u015feklinde kanamalar devam eder. Su00fclu00fck tedavisinde hasta au011fru0131 yau015famaz ve u0131su0131ru0131lan bu00f6lgede iz kalmaz. Tedavi iu00e7in su00fclu00fckler, tu0131bbu00ee atu0131k pou015fetlerine yerleu015ftirilir ve. %70u2019lik alkollu00fc solu00fcsyon konularak imha edilir. Tedavi boyunca hastada oluu015facak herhangi bir reaksiyona karu015fu0131 gu00f6zetim altu0131nda bulunmasu0131 gerekir.
rnAslu0131nda tu0131bbi su00fclu00fck tedavisinin daha pek u00e7ok hastalu0131kta kullanu0131m alanu0131 vardu0131r. O nedenle kullanu0131lmadu0131u011fu0131 hastalu0131klaru0131 su0131ralamak belki daha dou011fru olacaktu0131r. Kansu0131zlu0131klarda, hemofili gibi kan pu0131htu0131lau015fma problemlerinde, aktif kanamalu0131 hastalarda, kan sulandu0131ru0131cu0131 ilau00e7 kullananlarda, gebelikte ve emzirme du00f6nemlerinde su00fclu00fck tedavisi uygulanamaz. Yine herkesin u015funu u00e7ok iyi bilmesi gerekir ki bir su00fclu00fck sadece bir defa kullanu0131lu0131r ve hastalar arasu0131nda su00fclu00fck alu0131u015fveriu015fi asla yapu0131lamaz. Ayru0131ca bu konuda hijyenik kurallara itinayla dikkat edilmelidir.
u015eu hadis-i u015ferifi de asla unutmamalu0131yu0131z: u201cSu00dcLu00dcK TEDAVu0130Su0130 Bu0130R u015eu0130FA KAYNAu011eIDIR.u201d Bu hadis-i u015ferifin kaynaklaru0131 da u015funlardu0131r: 1- Nihaye 3/290; Harbi 3/1217, 1221; Ku00fcbra 9/346; E.Davud Merasil s.182; F.Kadir 3/495; E.Nuaym vr.35b 72a.; u0130.Ebi u015eeybe 6/424. 2- Bau011fdadi s.83-84. 3- Kayyim s.354-55.
Almanyau2019da 300u2019u00fc au015fku0131n tu0131bbi su00fclu00fck tedavi merkezi bulunmaktadu0131r. Belu00e7ika, Fransa, Finlandiya, Hollanda, Rusya, Kanada, Amerika ve daha pek u00e7ok u00fclkede de sadece insanlaru0131n deu011fil aynu0131 zamanda veteriner hekimliu011fin de uygulama alanu0131 iu00e7indedir. Du00fcnya su00fclu00fck ihracatu0131nu0131n u00e7ok u00f6nemli bir u00fclkesi Tu00fcrkiyeu2019dir, ancak tu0131p faku00fcltelerinde dou011fal tu0131p dersleri bulunmamasu0131 nedeniyle maalesef bu mucizevi tedavi henu00fcz u00fclkemiz hekimlerinin gu00fcndeminde layu0131k olduu011fu yere gelememiu015ftir. Kaynak : Kozmik Yau015fam Dergisi, u0130stanbul, 2009
rnSu00fclu00fck tedavisi uygulamasu0131nda dikkat edilmesi gereken noktalaru0131n bau015fu0131nda hastanu0131n anemi (kansu0131zlu0131k) sorununun olmamasu0131, kanu0131 sulandu0131ru0131cu0131 ilau00e7 kullanmu0131yor olmasu0131, pu0131htu0131lau015fmaya engel bir hastalu0131u011fu0131nu0131n bulunmamasu0131 ve vu00fccudunda aktif bir kanama odau011fu0131nu0131n bulunmamasu0131 son bir ay iu00e7inde mide-barsak kanamasu0131 gibi bir hastalu0131k geu00e7irilmiu015f olmasu0131, cerrahi iu015flemlerin u00f6ncesi ve sonrasu0131 Ayru0131ca diyalize girmekte olan hastalaru0131n vital bulgularu0131 u00e7ok deu011fiu015fken olduu011fundan Su00fclu00fck Tedavisi uygulanmaz. Gebelerde ve emziren annelerde, kontrolsu00fcz diyabet hastalu0131u011fu0131 veya kalp yetmezliu011fi olanlarda da su00fclu00fck tedavisi uygulanmaz.
rnHirudoterapi yu00f6ntemi diu011fer ismiyle su00fclu00fck tedavisi u00f6ncesinde hastanu0131n, sau011flu0131k durumuyla ilgili detaylu0131 testler yapu0131lmasu0131 ve iyi bir muayeneden geu00e7irilmesi gerekir u00e7u00fcnku00fc su00fclu00fck tedavisi tu00fcm hastalu0131klarda kullanu0131ma uygun deu011fildir. Au015fau011fu0131daki sau011flu0131k sorunu yau015fayan hastalarda su00fclu00fck tedavisi uygulanmaz.
rnSu00fclu00fck tedavisi sonrasu0131 hastada kanama kau015fu0131ntu0131, morarma ve halsizlikler gu00f6ru00fclebilinir. Hastaya bu durumlaru0131n olacau011fu0131nu0131n bilgisi verilmesi gerekir. Kau015fu0131nan yerini u00e7abuk iyileu015fmesi iu00e7in bu00f6lgeyi kau015fu0131mamak gerektiu011fi hastaya su00f6ylenmelidir. Bacaklarda u00f6dem oluu015fmasu0131 durumunda bacaklaru0131n yu00fckseltilerek hastanu0131n dinlenebileceu011fi belirtilmelidir. Su00fclu00fck tedavisinin uygulandu0131u011fu0131 alanlar oluu015facak travmalardan korumalu0131du0131r. Tedavi sonrasu0131 alkol almamasu0131 gerektiu011fi hastaya su00f6ylenmelidir. Hastada tedaviden 24 saat sonra u0131lu0131k duu015f alabilir. Herhangi bir rahatsu0131zlu0131kta hastanu0131n mutlaka doktora bau015fvurmasu0131 belirtilmelidir.
rnTedaviden sonra hastanu0131n istirahat etmesi, u00e7ok su0131cak yada u00e7ok sou011fuk ortamlardan kau00e7u0131nmasu0131, kanu0131 sulandu0131ru0131cu0131 ilau00e7 kullanmamasu0131 ve bol su0131vu0131 almasu0131 gerekmektedir.
","en":"{"tr":"
rn{"tr":"<\/p>\r\n
rn\\u00a0<\\\/p>\\r\\n<\/p>\r\n
rnS\\u00fcl\\u00fck tedavisi, geleneksel t\\u0131pta y\\u00fczy\\u0131llard\\u0131r farkl\\u0131 hastal\\u0131klar\\u0131n tedavisinde kullan\\u0131lmaktad\\u0131r. S\\u00fcl\\u00fckle tedavi anlam\\u0131na gelen hirudoterapi y\\u00f6nteminin bilinen en eski tarihi 1.500\\u2019l\\u00fc y\\u0131llarda M\\u0131s\\u0131r uygarl\\u0131\\u011f\\u0131nda bulunan duvar resimlerinde g\\u00f6r\\u00fcl\\u00fcr.<\\\/p>\\r\\n<\/p>\r\n
rnO d\\u00f6nemlerin do\\u011fal tedavi y\\u00f6ntemi olarak kullan\\u0131lan s\\u00fcl\\u00fck tedavisi, kan almada en do\\u011fru y\\u00f6ntem olarak hastalarda kullan\\u0131lm\\u0131\\u015ft\\u0131r. S\\u00fcl\\u00fck tedavisine dair ilk yaz\\u0131l\\u0131 kaynaklar ise M.\\u00d6. 600\\u2019l\\u00fc y\\u0131llarda\\u00a0<\\\/p>\\r\\n<\/p>\r\n
rnHindistan\\u2019da bulunur. Benzer yaz\\u0131l\\u0131 kaynaklar M.\\u00d6. 15. y\\u00fczy\\u0131lda Babil\\u2019de de g\\u00f6r\\u00fclmektedir.<\\\/p>\\r\\n<\/p>\r\n
rnRomal\\u0131 filozof Galen, insan v\\u00fccudunun dengeli \\u00e7al\\u0131\\u015fmas\\u0131 i\\u00e7in s\\u00fcl\\u00fck tedavisini kullanm\\u0131\\u015ft\\u0131r. Eski uygarl\\u0131klardan Mezopotamyal\\u0131lar, Yunanl\\u0131lar, Maya ve Aztek\\u2019lerin de s\\u00fcl\\u00fck tedavisi kulland\\u0131\\u011f\\u0131 bilinmektedir. Daha yak\\u0131n tarihe gelecek olursak 1800\\u2019l\\u00fc y\\u0131llarda Frans\\u0131zlar, hastanelerinde s\\u00fcl\\u00fck tedavisini uygulayan \\u00fclkelerin aras\\u0131ndad\\u0131r.<\\\/p>\\r\\n<\/p>\r\n
rnAlmanya, \\u0130svi\\u00e7re, Rusya, \\u0130ngiltere, Hollanda, Kanada ve Amerika Birle\\u015fik Devletleri (ABD) gibi bir\\u00e7ok \\u00fclkedeki klinik ve hastanelerde t\\u0131bbi tedaviye destek ama\\u00e7l\\u0131 yayg\\u0131n olarak kullan\\u0131lmaktad\\u0131r. ABD, Almanya, Fransa ve Rusya gibi \\u00fclkelerde s\\u00fcl\\u00fck \\u00fcretim \\u00e7iftlikleri kurulmu\\u015f. Bu sayede neslinin t\\u00fckenmesinin de \\u00f6n\\u00fcne ge\\u00e7ilmi\\u015ftir.<\\\/p>\\r\\n<\/p>\r\n
rn1884\\u2019te Haycraft taraf\\u0131ndan s\\u00fcl\\u00fckten bulunan t\\u00fck\\u00fcr\\u00fck salg\\u0131s\\u0131nda, kan\\u0131n p\\u0131ht\\u0131la\\u015fmas\\u0131n\\u0131n \\u00f6nleyen bir maddenin ke\\u015ffedilmi\\u015f ve bu ke\\u015fif s\\u00fcl\\u00fck tedavisinde devrim niteli\\u011fi ta\\u015f\\u0131maktad\\u0131r. Daha sonralar\\u0131 bulunan bu maddeye hirudin ad\\u0131 verilir ve t\\u0131bbi s\\u00fcl\\u00fck tedavisi plastik cerrahi alan\\u0131nda kullan\\u0131lmaya ba\\u015flan\\u0131r. \\u00d6zellikle kopan uzvun yerine dikilmesinde ve flep cerrahisinde kullan\\u0131larak modern t\\u0131bb\\u0131n yan\\u0131nda destekleyici tedavi olarak s\\u00fcl\\u00fck tedavisi yerini alm\\u0131\\u015ft\\u0131r.<\\\/p>\\r\\n<\/p>\r\n
rnBu \\u00f6nemli geli\\u015fmenin ard\\u0131ndan s\\u00fcl\\u00fck tedavisiyle ula\\u015f\\u0131lan ba\\u015far\\u0131lar\\u0131n say\\u0131s\\u0131 artt\\u0131\\u011f\\u0131 g\\u00f6r\\u00fclm\\u00fc\\u015ft\\u00fcr ve 2004 y\\u0131l\\u0131yla birlikte ABD \\u0130la\\u00e7 ve G\\u0131da Dairesi (Food and Drug Authority of USA\\u2010FDA) s\\u00fcl\\u00fcklerin \\u00fclke i\\u00e7erisinde sat\\u0131\\u015f\\u0131na izin vermi\\u015f ve genel ama\\u00e7lar, plastik cerrahi ve mikro cerrahide kullan\\u0131m\\u0131na onay vermi\\u015ftir.<\\\/p>\\r\\n<\/p>\r\n
rnS\\u00fcl\\u00fckler pis kan ve \\u00f6l\\u00fc deriyle beslenen bir\\u00e7ok hastal\\u0131kta yarar\\u0131 g\\u00f6r\\u00fclm\\u00fc\\u015f \\u015fifa sebebi hayvanlard\\u0131r. \\u00dcstelik s\\u00fcl\\u00fckler antik \\u00e7a\\u011flardan beri t\\u0131pta ve tedavilerde yer al\\u0131yor.\\u00a0<\\\/p>\\r\\n<\/p>\r\n
rn\\u201cHayvanlar\\u0131n doktoru\\u201d olarak veya Anadolu\\u2019da \\u201ckara hekim\\u201d ve yine Tatar T\\u00fcrklerinde \\u201cdual\\u0131 hayvan\\u201d gibi isimlerle an\\u0131lan t\\u0131bbi s\\u00fcl\\u00fck, eski \\u0130ngilizce\\u2019deki \\u201cleace\\u201d, yani \\u201ctabip\\u201d kelimesinden de t\\u00fcretilerek Hirudoterapi veya Leech Therapy olarak bat\\u0131 literat\\u00fcr\\u00fcnde yerini alm\\u0131\\u015f ve son 50 y\\u0131lda pek \\u00e7ok ara\\u015ft\\u0131rmaya konu edilmi\\u015ftir.<\\\/p>\\r\\n<\/p>\r\n
rn\\u200bAlman Sa\\u011fl\\u0131k Kanunu\\u2019nun 2. ve 4. maddelerine g\\u00f6re t\\u0131bbi s\\u00fcl\\u00fck \\u201chaz\\u0131r bir ila\\u00e7\\u201d olarak kabul edilmi\\u015f olup, pek \\u00e7ok hastal\\u0131\\u011f\\u0131n tedavisinde mucizevi sonu\\u00e7lar veren bir sa\\u011fl\\u0131k enstr\\u00fcman\\u0131 olarak aktif bir \\u015fekilde kullan\\u0131lmaktad\\u0131r.<\\\/p>\\r\\n<\/p>\r\n
rnHadis-i \\u015ferifte \\u015fifa kayna\\u011f\\u0131 olarak g\\u00f6sterilen ve bat\\u0131 literat\\u00fcr\\u00fcnde de yerini alan s\\u00fcl\\u00fckle tedavi (hirudoterapi), bir \\u00e7ok hastal\\u0131\\u011f\\u0131n tedavisinde mucizevi sonu\\u00e7lar veriyor. Varisten diyabetik yaralara, y\\u00fcz felcine kadar bir \\u00e7ok hastal\\u0131k i\\u00e7in faydal\\u0131d\\u0131rlar.<\\\/p>\\r\\n<\/p>\r\n
rnY\\u00fczy\\u0131llar boyu bir\\u00e7ok medeniyete ev sahipli\\u011fi yapm\\u0131\\u015f olan kadim topraklar\\u0131n oldu\\u011fu Anadolu, farkl\\u0131 k\\u00fclt\\u00fcrlerin be\\u015fi\\u011fi olmu\\u015ftur. Hirudoterapi y\\u00f6ntemi di\\u011fer ismiyle t\\u0131bbi s\\u00fcl\\u00fck tedavisi de farkl\\u0131 k\\u00fclt\\u00fcrlerin hastal\\u0131klar\\u0131nda kulland\\u0131\\u011f\\u0131 geleneksel y\\u00f6ntemlerden birisi olmu\\u015ftur. S\\u00fcl\\u00fck tedavisi ilk kez Anadolu\\u2019nun bilinen eski uygarl\\u0131klar\\u0131ndan birisi olan \\u0130yonya\\u2019da, M.\\u00d6. 200\\u2019l\\u00fc y\\u0131llarda bug\\u00fcn \\u0130zmir\\u2019de bulunan Kolofon\\u2019da ya\\u015fayan Nicader taraf\\u0131ndan kullan\\u0131lm\\u0131\\u015ft\\u0131r.<\\\/p>\\r\\n<\/p>\r\n
rn11. y\\u00fczy\\u0131la gelindi\\u011finde \\u0130bn-i Sina\\u2019n\\u0131n yazd\\u0131\\u011f\\u0131 El Kanun Fi\\u2019t-T\\u0131bb eserinde bir\\u00e7ok hastal\\u0131\\u011f\\u0131n tedavisinde s\\u00fcl\\u00fc\\u011f\\u00fcn kullan\\u0131laca\\u011f\\u0131n\\u0131 ve uygulama y\\u00f6ntemleriyle ilgili \\u00f6nemli bilgiler payla\\u015fm\\u0131\\u015ft\\u0131r. \\u0130bn-i Sina\\u2019n\\u0131n yazm\\u0131\\u015f oldu\\u011fu bu eser uzun zaman Avrupa\\u2019n\\u0131n bir\\u00e7ok \\u00fcniversitesinde ders kitab\\u0131 olarak okutulmu\\u015ftur.<\\\/p>\\r\\n<\/p>\r\n
rn12. y\\u00fczy\\u0131lda Anadolu\\u2019nun yeti\\u015ftirdi\\u011fi \\u00fcnl\\u00fc T\\u00fcrk cerrah Sabuncuo\\u011flu \\u015eerafettin, fasd, hacamat gibi geleneksel t\\u0131bb\\u0131n yan\\u0131nda s\\u00fcl\\u00fck tedavisini de kullanm\\u0131\\u015f. Hepsini kapsayan Cerrahiyye-i \\u0130laniyye isim eseriyle d\\u00fcnya cerrahine g\\u00fczel bir eser kazanm\\u0131\\u015ft\\u0131r.<\\\/p>\\r\\n<\/p>\r\n
rnT\\u0131bbi s\\u00fcl\\u00fck uygulamas\\u0131 g\\u00fcn\\u00fcm\\u00fczde hala geleneksel bir iyile\\u015ftirme y\\u00f6ntemi olarak kullan\\u0131lmaya devam etmektedir. \\u00dclkemizde Sa\\u011fl\\u0131k Hizmetleri Genel M\\u00fcd\\u00fcrl\\u00fc\\u011f\\u00fc\\u2019nce 27 Ekim 2014 tarihli ve 29158 say\\u0131l\\u0131 Resm\\u00ee Gazetede \\u201cGeleneksel ve Tamamlay\\u0131c\\u0131 T\\u0131p Uygulamalar\\u0131 Y\\u00f6netmeli\\u011fi\\u201d yay\\u0131mlanarak y\\u00fcr\\u00fcrl\\u00fc\\u011fe girmi\\u015f ve bu y\\u00f6netmelikle s\\u00fcl\\u00fck tedavisi ilgili d\\u00fczenlemeler de yer almaktad\\u0131r. (Geleneksel, Tamamlay\\u0131c\\u0131 T\\u0131p Uygulamalar\\u0131 Y\\u00f6netmeli\\u011fi, 2014)<\\\/p>\\r\\n<\/p>\r\n
rnS\\u00dcL\\u00dc\\u011e\\u00dcN SALGILADI\\u011eI ENZ\\u0130MLERDEN BAZILARI<\\\/p>\\r\\n<\/p>\r\n
rnAyr\\u0131ca \\u201cN\\u00f6rotrofik\\u201d etkiyle sinir h\\u00fccreleri ve liflerinin tamir edilmesini h\\u0131zland\\u0131r\\u0131r.<\\\/p>\\r\\n<\/p>\r\n
rnT\\u0131bbi S\\u00fcl\\u00fc\\u011f\\u00fcn g\\u00fc\\u00e7l\\u00fc antioksidan etkisi nedeniyle Koruyucu (Preventif) T\\u0131pta da kullan\\u0131m\\u0131ndan bahsetmek gerekir. Y\\u0131lda bir defa yap\\u0131lan S\\u00fcl\\u00fck Tedavisi, o y\\u0131l i\\u00e7inde enfeksiyonlar ba\\u015fta olmak \\u00fczere bir\\u00e7ok hastal\\u0131\\u011fa kar\\u015f\\u0131 koruyucu etki g\\u00f6stermektedir.<\\\/p>\\r\\n<\/p>\r\n
rnMikro cerrahide ve plastik cerrahide kullan\\u0131m\\u0131 yayg\\u0131nla\\u015fan bu hayvanlar \\u00f6zellikle mikro cerrahi uzmanlar\\u0131nca \\u201cmaden \\u201c olarak tasvir edilirler.<\\\/p>\\r\\n<\/p>\r\n
rnT\\u0131bbi S\\u00fcl\\u00fc\\u011f\\u00fcn Salyas\\u0131 \\u015fu maddeleri i\\u00e7erir ;
\\u2022 Hirudin
\\u2022 Destabilase
\\u2022 Hirustasin
\\u2022 Bdellins
\\u2022 Hyaluronidase
\\u2022 Tryptase inhibitor
\\u2022 Eglins
\\u2022 Factor Xa inhibitor
\\u2022 Complement inhibitors
\\u2022 Carboxypeptidase A inhibitors
\\u2022 Histaminelike substances
\\u2022 Acetylcholine
\\u2022 Anesthetics subsctance
Ayr\\u0131ca s\\u00fcl\\u00fc\\u011f\\u00fcn salyas\\u0131 bakterilere kar\\u015f\\u0131 koyucu antibakteriyel \\u00f6zelli\\u011fe sahiptir. Hirudoterapi, bir \\u00e7ok hastal\\u0131\\u011f\\u0131n tedavisinde etkili oldu\\u011fu kan\\u0131tlanm\\u0131\\u015ft\\u0131r.
Hirudoterapi\\u2019 nin 5-10 seans aras\\u0131nda 5-12 aras\\u0131 s\\u00fcl\\u00fck tedavisi uyguland\\u0131\\u011f\\u0131 ve iyi sonu\\u00e7lar al\\u0131nd\\u0131\\u011f\\u0131 klinik bilgilerle kaydedilmi\\u015ftir.<\\\/p>\\r\\n<\/p>\r\n
Du\\u0308nya \\u00fczerinde yer alan farkl\\u0131 \\u00fclkelerde kullan\\u0131lan s\\u00fcl\\u00fck tedavisinin Kullan\\u0131ld\\u0131\\u011f\\u0131 rahats\\u0131zl\\u0131klar a\\u015fa\\u011f\\u0131da yer almaktad\\u0131r.<\\\/p>\\r\\n<\/p>\r\n
rn\\u200bVe Di\\u011ferleri<\\\/p>\\r\\n<\/p>\r\n
rn\\u200bT\\u0131bbi S\\u00fcl\\u00fc\\u011f\\u00fcn insan organizmas\\u0131ndaki temel etkileri;<\\\/p>\\r\\n<\/p>\r\n
rnVe Dahas\\u0131\\u2026<\\\/p>\\r\\n<\/p>\r\n
rnS\\u00fcl\\u00fck tedavisinin \\u00e7ok ba\\u015far\\u0131l\\u0131 oldu\\u011fu say\\u0131s\\u0131z hastal\\u0131k vard\\u0131r. Bunlar\\u0131n bir k\\u0131sm\\u0131n\\u0131 ba\\u015fl\\u0131klar halinde s\\u0131ralayal\\u0131m:<\\\/p>\\r\\n<\/p>\r\n
rnS\\u00fcl\\u00fckler, 15 binden fazla \\u00fcyesi olan kan emerek beslenen halkal\\u0131 solucan grubundan, helmintlerin Annelida \\u015fubesinin Hirudinea s\\u0131n\\u0131f\\u0131nda yer almaktad\\u0131r. Bu s\\u0131n\\u0131fta deniz, tatl\\u0131 su ve karasal s\\u00fcl\\u00fckler bulunmaktad\\u0131r. T\\u0131bbi uygulamalarda en s\\u0131k kullan\\u0131lan s\\u00fcl\\u00fckler Hirudo Mecidinalis ve Hirudo Verbana\\u2019d\\u0131r.<\\\/p>\\r\\n<\/p>\r\n
rnBoylar\\u0131 20 cm\\u2019e kadar ula\\u015fmaktad\\u0131r. S\\u00fcl\\u00fcklerin a\\u011f\\u0131zlar\\u0131n\\u0131n etraf\\u0131ndan bulunan vantuz ve 100\\u2019den fazla di\\u015fi olan \\u00e7enesi sayesinde kan\\u0131 iyi bir \\u015fekilde emmektedir. S\\u00fcl\\u00fc\\u011f\\u00fcn di\\u015fleri aras\\u0131nda salyan\\u0131n salg\\u0131land\\u0131\\u011f\\u0131 k\\u00fc\\u00e7\\u00fck a\\u011f\\u0131zlar vard\\u0131r. Salg\\u0131lanan salyan\\u0131n i\\u00e7inde bulunan anestezik, histamin benzeri maddeler tedavi edici etkiye sahiptir. S\\u00fcl\\u00fck tedavisinde genellikle 5 ila 12 adet aras\\u0131 t\\u0131bbi s\\u00fcl\\u00fck kullan\\u0131lmaktad\\u0131r.<\\\/p>\\r\\n<\/p>\r\n
rnS\\u00fcl\\u00fck, a\\u011f\\u0131rl\\u0131\\u011f\\u0131n\\u0131n 10 kat\\u0131na kadar kan emebilir. Emdi\\u011fi kan miktar\\u0131 5-15 ml aras\\u0131nda de\\u011fi\\u015fkenlik g\\u00f6sterir. S\\u00fcl\\u00fc\\u011f\\u00fcn \\u0131s\\u0131rd\\u0131\\u011f\\u0131 yer \\u201cY\\u201d \\u015feklinde olur ve 2-24 saat aras\\u0131 kan s\\u0131z\\u0131nt\\u0131s\\u0131 devam edebilir. S\\u00fcl\\u00fc\\u011f\\u00fcn tedavisi, emdi\\u011fi kan miktar\\u0131yla de\\u011fil \\u0131s\\u0131rd\\u0131ktan sonra devam eden kan miktar\\u0131yla ilgili olabilir.<\\\/p>\\r\\n<\/p>\r\n
rnHasta s\\u00fcl\\u00fck tedavisine gelmeden \\u00f6nce cildinde kimyasal uygulama (cilt kremi, makyaj malzemesi ve kolonya vb) olmamal\\u0131 ve parf\\u00fcm kullanmamal\\u0131d\\u0131r. Cildin temiz olmas\\u0131 gerekir. T\\u0131bbi s\\u00fcl\\u00fck tedavisine ba\\u015flamadan \\u00f6nce hastan\\u0131n korkular\\u0131yla ilgili ayr\\u0131nt\\u0131l\\u0131 bir g\\u00f6r\\u00fc\\u015fme yap\\u0131lmas\\u0131 gerekir. Hastan\\u0131n sorular\\u0131na a\\u00e7\\u0131k ve net bilgiler verilerek hastada olu\\u015facak anksiyete d\\u00fczeyi azalt\\u0131lm\\u0131\\u015f olunur. Hastaya s\\u00fcl\\u00fck tedavisi hakk\\u0131nda bilgi veren bir onam formu verilir ve hastan\\u0131n formu okuyup imzalayarak tedaviye onay vermesi istenir. S\\u00fcl\\u00fck tedavisine onay veren hastadan daha sonra tedaviye uygun olup olmad\\u0131\\u011f\\u0131na dair testler yap\\u0131lmal\\u0131d\\u0131r. Testlerin sonu\\u00e7lar\\u0131n\\u0131n temiz \\u00e7\\u0131kmas\\u0131yla birlikte s\\u00fcl\\u00fck tedavisine ba\\u015flan\\u0131r.<\\\/p>\\r\\n<\/p>\r\n
rnHirudoterapi y\\u00f6ntemi yani s\\u00fcl\\u00fck tedavisi uygulamas\\u0131nda steril ko\\u015fullar sa\\u011flanmal\\u0131d\\u0131r. S\\u00fcl\\u00fck uygulanacak b\\u00f6lge, \\u0131l\\u0131k su ve pamuk ile iyice temizlenmelidir. S\\u00fcl\\u00fc\\u011f\\u00fcn temiz alana yap\\u0131\\u015fmas\\u0131 i\\u00e7in temiz alan\\u0131n \\u00e7evresi span\\u00e7larla kapat\\u0131l\\u0131r. S\\u00fcl\\u00fc\\u011f\\u00fcn yap\\u0131\\u015fmas\\u0131n\\u0131 istenilen alan belirlendikten sonra s\\u00fcl\\u00fck bulundu\\u011fu kaptan forseps yard\\u0131m\\u0131yla \\u00e7\\u0131kart\\u0131l\\u0131p b\\u00f6lgeye konulur. Tedavi esnas\\u0131nda hastaya 5 ila 12 t\\u0131bbi s\\u00fcl\\u00fck uygulan\\u0131r.<\\\/p>\\r\\n<\/p>\r\n
rnS\\u00fcl\\u00fck tedavisi 20 ila 60 dakika aras\\u0131 s\\u00fcrmektedir. S\\u00fcl\\u00fck yap\\u0131\\u015ft\\u0131r\\u0131ld\\u0131\\u011f\\u0131 yerden 60 dakika ge\\u00e7mesine ra\\u011fmen ayr\\u0131lmaz ise sirke veya salin solisyonu ile ayr\\u0131lmas\\u0131 sa\\u011flan\\u0131r. T\\u0131bbi s\\u00fcl\\u00fc\\u011f\\u00fc yap\\u0131\\u015ft\\u0131\\u011f\\u0131 b\\u00f6lgeden \\u00e7ekerek \\u00e7\\u0131kart\\u0131lmamas\\u0131 gerekir. Aksi takdirde s\\u00fcl\\u00fck diren\\u00e7 g\\u00f6stererek yap\\u0131\\u015ft\\u0131\\u011f\\u0131 alanda kal\\u0131r ve alanda enfeksiyon olu\\u015fmas\\u0131na yol a\\u00e7abilir. S\\u00fcl\\u00fckten sal\\u0131nan biyoaktif maddeler sayesinde \\u0131s\\u0131r\\u0131lan b\\u00f6lgede s\\u0131z\\u0131nt\\u0131 \\u015feklinde kanamalar devam eder. S\\u00fcl\\u00fck tedavisinde hasta a\\u011fr\\u0131 ya\\u015famaz ve \\u0131s\\u0131r\\u0131lan b\\u00f6lgede iz kalmaz. Tedavi i\\u00e7in s\\u00fcl\\u00fckler, t\\u0131bb\\u00ee at\\u0131k po\\u015fetlerine yerle\\u015ftirilir ve. %70\\u2019lik alkoll\\u00fc sol\\u00fcsyon konularak imha edilir. Tedavi boyunca hastada olu\\u015facak herhangi bir reaksiyona kar\\u015f\\u0131 g\\u00f6zetim alt\\u0131nda bulunmas\\u0131 gerekir.<\\\/p>\\r\\n<\/p>\r\n
rnAsl\\u0131nda t\\u0131bbi s\\u00fcl\\u00fck tedavisinin daha pek \\u00e7ok hastal\\u0131kta kullan\\u0131m alan\\u0131 vard\\u0131r. O nedenle kullan\\u0131lmad\\u0131\\u011f\\u0131 hastal\\u0131klar\\u0131 s\\u0131ralamak belki daha do\\u011fru olacakt\\u0131r. Kans\\u0131zl\\u0131klarda, hemofili gibi kan p\\u0131ht\\u0131la\\u015fma problemlerinde, aktif kanamal\\u0131 hastalarda, kan suland\\u0131r\\u0131c\\u0131 ila\\u00e7 kullananlarda, gebelikte ve emzirme d\\u00f6nemlerinde s\\u00fcl\\u00fck tedavisi uygulanamaz. Yine herkesin \\u015funu \\u00e7ok iyi bilmesi gerekir ki bir s\\u00fcl\\u00fck sadece bir defa kullan\\u0131l\\u0131r ve hastalar aras\\u0131nda s\\u00fcl\\u00fck al\\u0131\\u015fveri\\u015fi asla yap\\u0131lamaz. Ayr\\u0131ca bu konuda hijyenik kurallara itinayla dikkat edilmelidir.
\\u015eu hadis-i \\u015ferifi de asla unutmamal\\u0131y\\u0131z: \\u201cS\\u00dcL\\u00dcK TEDAV\\u0130S\\u0130 B\\u0130R \\u015e\\u0130FA KAYNA\\u011eIDIR.\\u201d Bu hadis-i \\u015ferifin kaynaklar\\u0131 da \\u015funlard\\u0131r: 1- Nihaye 3\\\/290; Harbi 3\\\/1217, 1221; K\\u00fcbra 9\\\/346; E.Davud Merasil s.182; F.Kadir 3\\\/495; E.Nuaym vr.35b 72a.; \\u0130.Ebi \\u015eeybe 6\\\/424. 2- Ba\\u011fdadi s.83-84. 3- Kayyim s.354-55.<\\\/p>\\r\\n<\/p>\r\n
Almanya\\u2019da 300\\u2019\\u00fc a\\u015fk\\u0131n t\\u0131bbi s\\u00fcl\\u00fck tedavi merkezi bulunmaktad\\u0131r. Bel\\u00e7ika, Fransa, Finlandiya
